Internationale Dag van het Kind
1 juni is het Internationale Dag van het Kind. Een mooie aanleiding om eens op een andere manier naar een kind met autisme te kijken dan vanuit de diagnostiek.
Vanuit de diagnostiek van de DSM-5, en eerdere versies hiervan, wordt autisme ondergebracht onder de ontwikkelingsstoornissen. Waarmee impliciet gesteld wordt: er is een gebrek, tekort, beperking, een gebrek aan mogelijkheden.
In de praktijk echter, en veel coaches en hulpverleners zullen dit bevestigen, blijkt dat bij veel kinderen en evengoed volwassenen met autisme ontwikkeling wel degelijk mogelijk is.
Ik moest hierdoor denken aan het boek “Autisme vanuit een ontwikkelingsperspectief” van Martine Delfos en Norbert Groot uit 2013. Ik heb dat boek gelezen toen het uitkwam en toevallig in 2025 herlezen.
Anders naar autisme kijken
Het boek “Autisme vanuit een ontwikkelingsperspectief” biedt in mijn optiek aanknopingspunten om anders naar autisme te kijken. Volgens Delfos en Groot verschilt de ontwikkeling van kinderen met autisme met die van kinderen die geen autisme hebben.
Bij kinderen zonder autisme is meestal sprake van een mentale, cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling die leeftijdsconform is. Daarmee loopt de kalenderleeftijd min of meer synchroon met de aangeleerde vaardigheden en gedragingen die bij de betreffende leeftijd horen.
Dit is anders bij autisme. Bij autisme zou sprake zijn van zowel een vertraagde als versnelde ontwikkeling in één persoon. Waardoor kalenderleeftijd en hoe iemand zich gedraagt niet altijd overeenkomen. Ze noemen dit MAS1P: Mental Age Spectrum within 1 Person.
Hoe kom je dit tegen in de praktijk?
De praktijk kan soms complex lijken. In het boek (pagina 42) vertellen Delfos en Groot over een 17-jarige met een bovengemiddelde intelligentie die zich qua hechting op 9 maanden bevindt, qua spel op 3 jaar, qua Engels op 9 jaar, qua kennis natuurkunde op 35 jaar en qua kennis van treinen als een ervaren professional beschouwd kan worden.
In mijn boek “Op weg naar rust” (pagina 116, 117) vertel ik over Kasper, die in reactie op de opmerking over een vlek in zijn broek binnen deze reactie vier verschillende ontwikkelingsniveaus tegelijk laat zien.
Kasper
Kasper is een volwassen man van 35 jaar met de diagnose autisme. Als iemand een opmerking maakt, die hard bij hem aankomt, dan reageert hij binnen één situatie en door één opmerking soms op verschillende niveaus verbaal erg agressief en explosief. Terugkijkend zie je dat er vier lagen zijn in zijn reactie. Elke reactie is herleidbaar tot een andere ontwikkelingsfase:
- Er is het driejarig jongetje dat driftig wordt, omdat het niet snapt waarom hij iets niet mag.
- Er is de reactie waar de emoties geraakt worden van het achtjarig jongetje dat zich gepest en vernederd voelt en daarom van zich afslaat.
- Er is de vijftienjarige puber die zich geraakt voelt in zijn puberale onzekerheden en daarom zich afgewezen voelt.
- Er is autistische reactie op het moment zelf. De opmerking verandert de situatie waarna hij in paniek raakt, omdat daardoor de ingezette actie anders loopt dan verwacht.
Door na te gaan op welke leeftijd bepaald gedrag doorgaans voorkomt, kun je als coach beter aansluiten op je cliënt en de mensen rondom je cliënt ook hierbij helpen. Je cliënt zal zich hierdoor beter begrepen en gesteund voelen. De impact van de reactie zal daardoor sneller afnemen en het leven kan weer verder.
Wat kun je doen?
Wat vaak al werkt bij mensen met een normale en hogere intelligentie is binnen je coaching context en verbanden te leggen, uit te leggen en mogelijke oplossingen cq oplossingsrichtingen aan te reiken.
Ik werkte ooit met een cliënt die zich diep schaamde voor bepaalde gedachten en gedragingen. Hij besefte dat dit niet passend was voor een 30-jarige, maar kon er toch niet mee stoppen. Toen ik hem uitlegde, dat hij op dit gebied zich mogelijk nog niet als volwassene had ontwikkeld, maar zijn ontwikkeling niet verder dan de pre-puberfase was gekomen, kon hij zijn gedrag beter begrijpen. Met als resultaat dat hij zichzelf beter begreep (“oh, ik ben dus niet gek, dit hoort dus bij mijn autisme!”) en het ook meteen kon doorbreken.
Levensbreed begeleiden is ook ontwikkelingsgericht begeleiden
Voor een levenscoach is het vanwege deze ontwikkelingsgerichte kant belangrijk om levensbreed te begeleiden. Vaak zie je dat dezelfde persoon op het ene levensgebied achterblijft qua ontwikkeling en vaardigheden en op een ander levensgebied goed functioneert. Daar deze vaardigheden wel toepast. Een transfer en vertaling van de betreffende vaardigheden kan dan heel effectief zijn om ook het functioneren op het meer problematische levensgebied te verbeteren.
Binnen de PILLAR-opleiding is daarom bijvoorbeeld niet voor niets ook een module opgenomen die ontwikkelingsgericht denken en werken heet.
Meest recente blogs
Zie andere relevante blogartikelen
