Zonder emotie geen betekenis

17 juli Wereld Emoji Dag.

Welke emoji is de juiste om een emotionele lading mee te geven in een appje? Dat is soms best lastig met al die variaties in smiley’s, fruit en andere symbolen. Het lezen en begrijpen van emoties is hoe dan ook niet altijd eenvoudig. Zeker voor mensen met autisme is het vaak moeilijk de eigen emoties en die van een ander te begrijpen en herkennen.

De vraag die hieruit volgt is: kun je iemand hierbij helpen? En zo ja, hoe dan?

Ik begin met een anekdote over autisme en emoties om te laten zien, dat inzichten in de loop der tijd veranderen. Daarna leg ik uit waarom bij autisme behandeling in de spreekkamer vaak niet werkt en levensbrede begeleiding wel. Levensbrede begeleiding met de PILLAR Methodiek is namelijk meer dan alleen praktische levensloopbegeleiding. Met levensbrede begeleiding met de PILLAR-methodiek bevorder je het lerend vermogen bij je cliënt en bevorder je persoonlijke en emotionele ontwikkeling.

Een anekdote

Ergens in 2004. Ik zit in de auto met een collega. Ik spreek voorzichtig mijn twijfels uit dat in mijn optiek één van de bestaande opvattingen over autisme, zijnde dat mensen met autisme geen emoties bezitten, niet klopt. Ik geef ook voorbeelden die dit onderbouwen. Mijn collega reageert opgelucht en geeft toe dat ze dezelfde twijfels heeft. En dat zij dit niet eerder naar een ander toe dit heeft uitgesproken, omdat het immers niet strookt met de gangbare denkbeelden.

Met de kennis van nu zou een dergelijk gesprek wellicht vreemd overkomen. Destijds echter was er nog niet heel veel kennis over autisme bij mensen met een normale of hogere intelligentie. Al werkend en doende leerde je vanuit de praktijk en ontdekte je en stuurde je bestaande kennis bij.

Ook de diagnostische kennis van autisme bij mensen met een normale of hogere intelligentie stond nog in de kinderschoenen.  Verhoudingsgewijs kregen mensen die in hun manier van praten en uitdrukken vlak, daarmee emotieloos overkwamen vaak de autisme diagnose. Iets wat dan ook wel ‘klassiek autisme’ werd genoemd.

Kennis over autisme bij vrouwen was er nog minder. Veel vrouwen, en ook wel mannen, die in het heden een diagnose autisme zouden krijgen, kregen destijds vaak de diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis.

Zonder emotie geen betekenis

Wat in het heden nog steeds klopt, is dat mensen met autisme vaak moeite hebben om bij hun emoties te komen en deze te verbinden aan hun gedachtes en handelen. Een gedachte of handeling krijgt vaak pas betekenis door hoe je het beleeft. Voelen is dus onmisbaar om iets te begrijpen en een plek te geven binnen je leven of binnen een geheel.

Op meer cognitief niveau is dit te herleiden tot dat mensen met autisme vaak moeite hebben om verbanden en samenhang te zien.

Dit kan als gevolg hebben, dat mensen met autisme moeite hebben met overzichtsbehoud over de verschillende levensgebieden. Moeite hebben om de context te duiden waarbinnen een emotie geuit wordt. Of moeite hebben om prestaties en emoties te koppelen aan situaties en gebeurtenissen. Zo werkte ik ooit met een cliënt met een laag zelfbeeld, die op zijn eindexamen excelleerde met 10en voor wiskunde en scheikunde. Hij ervaarde dit echter niet als bijzonder. Het voedde daarmee niet zijn vertrouwen in het eigen kunnen.

De spreekkamer

Behandeling van de problemen als gevolg van autisme vindt meestal plaats in de spreekkamer van de therapeut. Dit is bij autisme bepaald geen garantie voor succes. Simpelweg omdat het niet aansluit op hoe autisme werkt.

Ik noem een aantal redenen:

Het lastige bij autisme is dat iemand geen of onvoldoende overzicht heeft en hij neemt dit mee de spreekkamer in. Desgevraagd zal je cliënt in de spreekkamer de problemen benoemen die hij op dat moment kan bedenken. Als je echter ter plaatse coacht, kom je vaak tot heel andere bevindingen. Of blijken er nog veel meer problemen of juist problemen te zijn, die voorrang hebben. Zo werkt dat nu eenmaal bij autisme.

Ook een voornemen of afspraak in de spreekkamer om na tijd thuis iets te oefenen, is geen garantie dat het ook daadwerkelijk gebeurt. Mensen met autisme hebben soms moeite om uit zichzelf in beweging te komen. Of zijn na afloop van het gesprek al snel weer het overzicht kwijt en zijn vergeten dat ze iets hebben afgesproken. Of vergeten hoe het ook alweer moet. Dit heeft niets met een gebrek met motivatie te maken. Het vertelt vooral dat behandeling in de spreekkamer vaak niet aansluit.

Daarbij heeft iemand door het autisme vaak op meerdere levensgebieden problemen, maar functioneert en ontwikkelt hij zich op andere levensgebieden goed. Dit begrijpen, goed onderzoeken, in kaart brengen en analyseren krijg je nooit goed in beeld vanuit de spreekkamer. Hiervoor moet je werken en observeren in het leven van je client.

Levensbrede begeleiding met de PILLAR Methodiek

Levensbrede begeleiding aan de hand van de PILLAR Methodiek werkt daarom vaak beter bij mensen met autisme met een normale of hogere intelligentie. Hierbij begeleidt één coach een cliënt op alle levensgebieden.

Een coach die dat doet, maakt zijn cliënt dus ook mee op meerdere levensgebieden. Hij verwerft enorm veel informatie over wat iemand wel kan en wat niet, waar wel en geen ontwikkeling mogelijk is of lijkt, over vaardigheden en competenties. Allemaal informatie en indrukken die hij kan meenemen, combineren en vertalen.

Daarbij kun je coachen in de context van de situatie van dat moment. Je kunt dus uitleg geven en dat heel concreet doen en ook de context meenemen. Bij mensen met een normale of hogere intelligentie maakt juist de intelligentie dan het verschil en zorgt dat iets ook beklijft. In latere situaties kun je hieraan refereren en op die manier ervaringen opbouwen en stapelen. Daarmee de verbanden en samenhang aanbrengen waar iemand zelf moeite mee heeft. Zoals al eerder gezegd: intelligentie doet dan de rest. Stap voor stap werk je zo samen met je cliënt aan een groei van zelfvertrouwen en zelf oplossend vermogen.

Persoonlijke en emotionele ontwikkeling en de PILLAR-methodiek

Nu gebiedt de realiteit te vermelden, dat het op gang brengen van deze ontwikkeling echt niet altijd lukt. Ook dat hoort bij autisme. De ervaring leert echter ook dat bij vele mensen met autisme de persoonlijke en emotionele ontwikkeling gestagneerd is. Ontwikkeling is dan dus wel degelijk mogelijk, maar wordt geremd of geblokkeerd door gevoelens van onrust en onveiligheid. Denk aan factoren als verdriet, onbegrip, eenzaamheid, stress, trauma of angst, die het denken en voelen beïnvloeden en beperken. Het is er wel, maar men komt er niet bij.

Met een methodiek zoals de PILLAR Methodiek neem je dit mee in je benadering en creëer je rust en vertrouwen. Hierdoor kunnen denken en voelen weer gaan bewegen en is er meer mogelijk dan soms mogelijk lijkt.

Zie andere relevante blogartikelen