Autisme en depressie

Vaak wordt in de reguliere zorg aan iemand met een depressie een antidepressivum voorgeschreven. Uitgangspunt is dat er een tekort aan bepaalde chemische stoffen is, zoals dopamine of serotonine. Door dit met medicatie aan te vullen, ontstaat dan verlichting.

De meeste artsen zullen als het goed is overigens ook uitvragen op mogelijke meespelende psychosociale en andere factoren. Medicatie dient dan als ondersteuning met als bedoeling dat op zeker moment het lichaam weer zelf de juiste stofjes in voldoende mate aanmaakt.

Bij autisme werkt deze aanpak met medicatie meestal niet. Depressie is hier vaak het gevolg van hoe iemands autisme doorwerkt op zijn denken, voelen en beleven. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot een autistische burn-out.

Hoe zit dit?

Eén van de belangrijkste kenmerken van autisme is dat iemand moeite heeft met het aanbrengen van samenhang en verbanden.

Als gevolg hiervan kunnen mensen door hun autisme in de problemen komen omdat ze niet in staat zijn om overzicht te houden en aan te brengen over de verschillende levensgebieden. Dit vaak zelf ook niet goed doorzien of beseffen dat ze hulp nodig hebben. Tot het te laat is en de problemen tot aan de lippen komen.

De impact van autisme op denken, voelen, ervaren, beleven: een neerwaartse spiraal

Moeite met het zien en leggen van verbanden kan ook betekenen, dat iemand niet in staat is zijn gedachten, gedrag en daden te verbinden met hoe hij dit vindt, beleeft en zich erbij voelt.

Hierdoor kan iemand een leven leiden zonder zich er bewust van te zijn wat het voor hem betekent. En als iets geen betekenis heeft, wat voor zin heeft het dan om het te doen of eraan te beginnen?

Dit klinkt logisch, maar de gevolgen zijn verstrekkend. Door te doen, versterk je je veerkracht en draagkracht. Al doende, levende en lerende bouw je levenservaring op. Neemt het vertrouwen toe, dat je tegenslag aan kunt.  De angst voor tegenslag of teleurstellingen vermindert navenant.

Er is voldoende energie om tegenslag op te vangen. Er is voldoende energie om af en toe iets te leren of doen dat je nog niet kunt. Dat werkt door op persoonlijke groei, zelfbeeld en zelfvertrouwen.

Als je nergens aan begint, bouw je niet aan eigenwaarde. Je bouwt geen ervaring op om te groeien en te verbeteren. Het leven kost je dan energie, zonder dat je er iets voor terugkrijgt.

Als je niet voelt, dat je ergens goed in bent, zul je niet tevreden kunnen zijn, noch energie krijgen of zelfvertrouwen opbouwen, omdat een taak of actie geslaagd is.

Als je niet voelt, dat je ergens blij van wordt, vreugde uit haalt en energie en motivatie uithaalt, kun je op het eind van de dag misschien wel heel veel hebben gedaan, moe zijn, maar niet tevreden terugkijken. Laat staan je opladen voor de volgende dag en deze vol vertrouwen tegemoet zien.

Als je niet voelt, dat je ergens niet blij van wordt, zelfs ongelukkig, niet voelt dat het je alleen maar energie kost en leegzuigt, blijf je doorgaan tot je erbij neervalt. Het leven kost energie, zonder dat de batterij ooit opgeladen wordt. Op zeker moment is die accu dan leeg.

Al deze bovenstaande informatie laat zien hoe als gevolg van autisme iemand bepaald niet bouwt aan zelfbeeld, zelfvertrouwen, persoonlijke ontwikkeling. Daarbij meer kans loopt om tegen teleurstelling en mislukking aan te lopen. Eventuele angsten niet minder worden, maar juist toenemen.

Er is eerder sprake van een neerwaartse spiraal naar uitputting en zich niet gelukkig voelen dan van een beweging naar energie, groei en tevredenheid.

Existentiële eenzaamheid

Een normale of hogere intelligentie kan hierbij een last zijn. Mensen zien om zich heen hoe anderen schijnbaar zorgeloos en als vanzelfsprekend het leven aangaan, terwijl men zelf stilstaat en van crisis naar crisis leeft.

Veelal ervaren mensen met autisme al van jongs af aan, dat men anders in de wereld staat, dat men anders denkt, voelt, beleeft.

Mensen begrijpen zichzelf niet en men loopt evengoed tegen onbegrip van anderen aan.

Soms hechten mensen veel minder belang dan anderen aan sociale contacten. Hetgeen het gevoel buitenbeentje te zijn versterkt.

Het kan ook zijn dat iemand juist wel die behoefte kent, maar niet in staat is deze te vervullen.

Er is dan sprake van een diepe existentiële eenzaamheid.

Autistische burn-out

Is hier iets tegen te doen? In alle eerlijkheid is dat helaas niet altijd het geval. Toch kun je met een begeleidingsmethodiek zoals de PILLAR Methodiek de pijn en onmacht op zijn minst verzachten. Eenvoudigweg omdat je vanuit de PILLAR Methodiek begrip hebt van de onderliggende mechanismes en de existentiële eenzaamheid kent en erkent. Het feit dat er iemand is die deze pijn begrijpt en onder woorden kan brengen, is vaak al troostend.

Met de PILLAR Methodiek in de loop van de tijd daadwerkelijk aan herstel werken.

Ik werkte bijvoorbeeld ooit met een cliënt met autisme en depressieve klachten bij wie zijn medicatie averechts werkte. Als gevolg van zijn autisme had hij een sterke behoefte aan controle en overzicht. Door het antidepressivum voelde hij zich suffer worden en had hij het gevoel juist de grip op zijn leven te verliezen. Medicatie maakte hem hierdoor eerder nog meer somber en angstiger dan dat hij er rust door vond.

Deze man kreeg zijn diagnose op zijn 55^ste levensjaar.  De bron van zijn klachten was herleidbaar tot uitputting en teleurstellingen door een leven lang met autisme te leven, zonder dat dit eerder gezien was. Een leven waarbij zijn vrouw van hem gescheiden was. Hij een carrière had doorlopen van 12 banen, 13 ongelukken. Hij de schlemiel, zo verwoordde hij dat zelf, was in een familie van geslaagde en welgestelde broers en zusters.

Al die teleurstellingen en alle onbegrip over zichzelf en van anderen hadden hem naar een autistische burn-out geleid. Zijn zelfbeeld was nihil, zijn vertrouwen en energie tot het nulpunt gedaald.

Toen hij eenmaal de diagnose kreeg, raakte hij in eerste instantie nog meer gedeprimeerd. Terugkijkend naar zijn leven vroeg hij zich af: “waarom heb ik dit niet 30 of 40 jaar eerder geweten? Dan had ik er misschien iets mee gekund, eerder hulp kunnen vragen, mezelf beter kunnen begrijpen!”

Hij belandde hierdoor in een rouwproces van enkele jaren, waarbij ik als coach meeliep en hem in zijn leven volgde.

Presentie

Soms was presentie genoeg. Er gewoon zijn, soms zonder woorden te gebruiken, maar wel kenbaar te maken dat de pijn en verdriet gezien werden. Want als je gaat praten, praat je de pijn misschien wel weg of poog je die te verzachten. Terwijl de stilte om de pijn te voelen soms meer helend werkt dan ze weg te praten of willen verzachten. – Voor de op praten en doen en helpen ingestelde coach kan dit overigens soms best lastig zijn, maar toch.

De coaching verliep vaak ook wandelend. Zonder dat dit heel systematisch verliep, vertelde hij in de loop van de tijd zijn levensverhaal cq fragmenten hiervan. Gaandeweg kwamen dan ook de mooie, waardevolle en betekenisvolle momenten terug. Waar nodig, gaf ik hem dit in de vorm van herhaling en herinnering uiteraard terug. In het begin was dat vaker nodig dan later toen hij ook zelf kon putten uit mooie herinneringen uit het verleden.

Deze man was een sociaal ingesteld iemand. Maar liep daardoor ook soms tegen zichzelf of anderen aan. Of reageerde boos of geïrriteerd richting anderen, zonder goed te begrijpen waar zijn gedrag of reactie vandaan kwam. Ik vertelde hem dan dat ik zag hoe in die situatie zijn autisme een rol speelde. Waarna hij op mijn vraag of hij wilde dat ik hem hierover meer vertelde altijd gretig met ‘ja’ reageerde.

De keren dat hij opgelucht reageerde met het zinnetje: “oh, ik ben dus niet gek, dit komt door mijn autisme!” waren talloos.

Gaandeweg leerde hij zichzelf beter begrijpen en ervaarde hij weer meer grip en energie. Waarbij hij mijn boek ‘Op weg naar rust’ gebruikte om stukjes aan anderen te laten lezen, opdat ze hem beter gingen begrijpen.

Conclusie: kennis over en begrip van hoe autisme bij hem tot uiting kwam waren bij deze cliënt uiteindelijk belangrijker dan medicijnen om langzamerhand uit het diepe dal de terugweg omhoog te vinden.

Zie andere relevante blogartikelen