De veelzijdigheid van rust

Het thema van de autisme week is ‘ruimte voor rust’. Rust in een wereld vol beweging, informatie, onrust, licht en geluid.

Met dit thema in gedachte is het misschien interessant om het begrip ’rust’ eens nader te onderzoeken. Het blijkt dan een veelzijdiger begrip te zijn, dan het in eerste instantie lijkt. Ik begin in het eerste deel met deze veelzijdigheid. In het tweede deel leg ik uit waarom rust niet voor niets de zesde pijler van de PILLAR Methodiek is. Rust binnen de context van de methodiek is namelijk nauw verbonden met een tegenstelling van rust: beweging.

Ruimte voor rust

Bij rust binnen het thema van de autismeweek is rust de tegenhanger van onrust. Onrust door een teveel aan licht, geluid, onrust, informatie en zo veel meer. Bij mensen met autisme is overgevoeligheid voor prikkels, vaak in combinatie met een andere informatieverwerking, kenmerkend en onderdeel van hun autisme en oorzaak van overbelasting.

Een andere bron van onrust bij autisme komt vaak voort uit sociale druk. Het leven zit vol met eisen en verwachtingen. Denk aan: “het hoort nu eenmaal zo”, “het moet nu eenmaal zo”, “dit wordt nu eenmaal gewoonweg van je verwacht”.
En dan wordt er ook nog eens ervan uitgegaan, dat je dit soort verwachtingen en eisen vanzelfsprekend vindt, je ze wel eventjes tussen de regels door kunt lezen, begrijpt én belangrijk vindt.
Alleen al het feit dat dit voor mensen met autisme allemaal niet per definitie vanzelfsprekend is, is al een bron van onrust.

Cognitief gezien is rust een belangrijke voorwaarde om tot besluiten en in actie te komen. Bijvoorbeeld om na een gebeurtenis je gedachten te ordenen, overzicht te krijgen en van daaruit weer richting te zien om verder te gaan.

Rust gaat ook over ruimte voor leegte. In een vol hoofd, vol gedachten en zorgen is geen ruimte voor andere gedachten, creativiteit of oplossingen. Die kunnen pas die ruimte betreden als het een lege ruimte is.

Rust hoeft niet altijd “niets doen” te betekenen. Zeker als je al een vol hoofd hebt of bijvoorbeeld ADHD kun je niet verwachten dat het hoofd en denken zo maar even stoppen. Lichamelijke arbeid, tuinieren, van het hoofd naar de handen, geeft ook vele mensen rust. Niet te vergeten bewegen en sporten.
Voor sommige mensen met autisme of ADHD brengen juist gamen of softdrugs iemand dat rustige hoofd, dat ze nergens anders vinden.

Rust en de PILLAR Methodiek

Rust is de zesde pijler van de PILLAR Methodiek. Rust gaat niet alleen maar over rust door vermindering van prikkels. Rust is ook noodzakelijk voor persoonlijke ontwikkeling en daarmee voorwaarde om tot een betekenisvol leven te komen.

Vanuit een coachend perspectief adviseren coaches hun cliënt vaak om voldoende rust te nemen, leren ze je om goed je eigen grenzen te bewaken. Dat wordt dat soms ook belangrijkste doel van de gesprekken.
Ik wil zeker niet ontkennen dat dit belangrijk is. Cliënten echter vatten dit soms op als dat ze beter niets kunnen doen. Dan voorkom je immers onrust en overbelasting en blijf je in de veilige setting. Vanuit een beschermend hulpverleningsperspectief kun je dan denken: missie voltooid, grenzen worden niet meer overschreden.

Ik moet dan echter denken aan het couplet van een muzieknummer van Veldhuizen en Kemper: Ravijn.

Maar als ik iets zou mogen zeggen het is geen rechte lijn
En de grens naar iets verleggen gaat maar zelden zonder pijn
Want de allermooiste bloemen groeien vlak langs het ravijn
En om die te kunnen plukken moet je durven bang te zijn

Ik denk dat het interessant kan zijn om, als je refrein leest, je af te vragen of een beschermende benadering recht doet aan de onderliggende reden waarom iemand om hulp vraagt.

Waarom zoeken veel cliënten een coach (of therapeut)?

Op het eerste gezicht is dat omdat ze rust zoeken. Als je echter doorvraagt en goed luistert naar de onderliggende motivatie blijkt vaak reden te zijn: ik wil meer uit het leven halen, ik wil leren en me ontwikkelen, maar wordt hierin gedwarsboomd door onrust en overprikkeling. Onderliggend ligt er dus een vraag op het niveau van zingeving, naar een leven dat meer bevredigend is en als meer zinvol ervaren wordt.

In het boek Ruimte voor Zingeving, dat ik samen met Sara Helmink heb geschreven, vertel ik dat het besluit om hulp te vragen altijd een existentieel besluit is. Filosofisch gezien is dit gebaseerd op het gedachtengoed van de Duitse filosoof en psychiater Karl Jaspers. Hij wordt gezien als grondlegger van de hedendaagse psychotherapie. Op zijn beurt vond Jaspers weer inspiratie bij Friedrich Nietzsche die het denkend vermogen van de mens karakteriseerde als een denken dat gericht is op het realiseren van mogelijkheden. Daarmee definieert hij de mens als een ontwikkelingsgericht wezen.

Rust vanuit deze context bezien, gaat dus niet over rust door het stoppen met iets, noch over stilstand. Rust is dan geen eindstation, maar begin van beweging.
De visie achter de PILLAR Methodiek is daarom niet voor niets: alleen vanuit rust en veiligheid kunnen mensen zich ontwikkelen en verder komen in hun leven.

In de slotzinnen van het boek Op weg naar rust schrijf ik dan ook:

“Met de PILLAR Methodiek gaan coach en cliënt op weg naar rust.
Rust is dan het eind en het begin. Het begin van de weg naar meer”

Samen met je cliënt op pad gaan om dit ‘meer’ te verwerkelijken. Dat is een mooie gedachte om mee te nemen in deze autismeweek.

Zie andere relevante blogartikelen